Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym

Urządzenia elektryczne w zakładzie pracy powinny być użytkowane zgodnie z przeznaczeniem i instrukcją producenta. Poniżej omawiamy działanie prądu na organizm człowieka oraz środki ochrony stosowane na stanowiskach pracy, na których występuje ryzyko porażenia prądem elektrycznym.

Pośrednie i bezpośrednie działanie prądu na człowieka

Porażenie prądem elektrycznym człowieka następuje w momencie, gdy przez jego ciało przepływa prąd. Prąd może oddziaływać na człowieka pośrednio oraz bezpośrednio. Bezpośrednie działanie obserwuje się w momencie, gdy ciało człowieka lub jego część włączane są w obwód elektryczny i przebiega po nim prąd. Pośrednie działanie to takie, które jest następstwem uszkodzeń i urazów odnoszonych bez przepływu prądu przez ciało człowieka. Należą do nich m.in. oparzenia łukiem elektrycznym, uszkodzenia wzroku oraz urazy wskutek upadku, np. z wysokości, wywołanego odruchową reakcją na przepływ prądu.

Jak prąd wpływa na człowieka?

Prąd może mieć zróżnicowany wpływ na człowieka. Wiele zależy od tego, z jakim rodzajem prądu mamy do czynienia oraz jakie jest jego natężenie. Prąd stały powoduje skutki elektrolityczne. Polegają one na modyfikacji stężenia jonów po obu stronach błony komórkowej. W efekcie występuje zaburzenie czynności komórek w organizmie człowieka. Prąd zmienny może powodować: uszkodzenie mięśni i kości, działanie cieplne, działanie na układ nerwowy, działanie na krążenie krwi i oddychanie.

Od czego zależy stopień porażenia prądem i wywołane nim szkody w organizmie?

Oczywiście każde porażenie prądem może mieć inne konsekwencje. Ich rodzaj oraz skala zależą m.in. od: rodzaju prądu, jego natężenia, częstotliwości, czasu oddziaływania na organizm oraz drogi przepływu przez ciało człowieka. Prąd przemienny o natężeniu kilkunastu miliamperów może uniemożliwić samodzielne uwolnienie się od części pod napięciem, a przy większych natężeniach i dłuższym czasie przepływu rośnie ryzyko migotania komór serca. Najdotkliwsze konsekwencje porażenia prądem to m.in.: zgon, zatrzymanie akcji serca, utrata przytomności, oparzenia, migotanie komór serca, znamiona prądowe, zaburzenia systemu nerwowego, silny wstrząs, bardzo silne skurcze, utrudniony oddech, wzrost ciśnienia krwi, silny skurcz ramion i inne. Dlatego należy stosować skuteczne środki ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym. Ich zadaniem jest zmniejszenie ryzyka wystąpienia wypadku.

Urządzenia i instalacje – wymagania ogólne

Wszystkie urządzenia i instalacje elektryczne powinny być wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Ponadto należy zadbać o ich wykonanie w ten sposób, aby nie narażały pracowników na: porażenie prądem, szkodliwe oddziaływanie pól elektromagnetycznych i przepięcie atmosferyczne. Do tego nie mogą stanowić zagrożenia wybuchowego, pożarowego oraz jakiegokolwiek innego zagrożenia dla pracowników.

Rekomendowane środki ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym

Podczas eksploatacji urządzeń zasilanych prądem należy stosować techniczne i organizacyjne środki ochrony. W ich ramach zapewnia się ochronę podstawową (przed dotykiem bezpośrednim), ochronę przy uszkodzeniu (przed dotykiem pośrednim) oraz ochronę uzupełniającą, np. wyłącznikami różnicowoprądowymi o prądzie różnicowym nie większym niż 30 mA. Jednoczesną ochronę podstawową i przy uszkodzeniu zapewnia m.in. bardzo niskie napięcie SELV lub PELV. Uzupełnieniem są środki ochrony indywidualnej dobrane do występującego zagrożenia. Ponadto nie mogą wpływać na zwiększenie ryzyka porażenia prądem elektrycznym. Każdy środek ochrony powinien być dostosowany do warunków panujących na danym stanowisku pracy. Do podstawowych środków tego typu należą: obuwie elektroizolacyjne, rękawice elektroizolacyjne, hełmy ochronne czy sprzęt ochrony oczu i twarzy chroniący przed łukiem elektrycznym.

W zakresie oceny ryzyka zawodowego i szkoleń BHP dla pracowników obsługujących urządzenia elektryczne zapraszamy do kontaktu.