Środki ochrony indywidualnej słuchu – dobór i stosowanie

Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne, jeżeli ryzyka nie można wyeliminować środkami ochrony zbiorowej lub organizacją pracy, pracodawca udostępnia pracownikom środki ochrony indywidualnej słuchu, gdy hałas przekracza wartości progów działania (m.in. 80 dB dla poziomu ekspozycji odniesionego do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy), a gdy osiąga lub przekracza wartości NDN, dodatkowo nadzoruje prawidłowość ich stosowania. Poniżej omawiamy rodzaje ochronników słuchu oraz zasady ich doboru i stosowania.

Czym kierować się przy doborze środków ochrony słuchu?

Oczywiście każdy ochronnik słuchu powinien być dobierany na podstawie dokładnej analizy. Pod uwagę należy wziąć nie tylko funkcje produktu, ale również jakość jego wykonania, posiadane certyfikaty oraz środowisko robocze, w którym będzie wykorzystywany. Kluczowe czynniki doboru środków ochrony słuchu to m.in.:

• zgodność z rozporządzeniem (UE) 2016/425 i oznakowanie CE;

• tłumienie dobrane do zmierzonego poziomu hałasu, tak aby poziom pod ochronnikiem nie był ani zbyt wysoki, ani nadmiernie niski;

• współdziałanie z innymi środkami ochrony indywidualnej (np.: okulary, hełmy);

• środowisko pracy i zakres działania ochronników słuchu;

• komfort użytkowania;

• przeciwwskazania zdrowotne pracownika.

Jak stosować środki ochrony słuchu?

Wszystkie ochronniki słuchu powinny być stosowane zgodnie z ich przeznaczeniem, w tym dołączoną instrukcją. Bardzo ważne jest to, aby środki ochrony słuchu były noszone cały czas w miejscach, gdzie występuje szkodliwy poziom hałasu, w tym zarówno na stanowisku roboczym, jak i w innych miejscach w firmie, gdzie poziom hałasu wymaga ich stosowania. Nawet krótkotrwałe zdjęcie ochronnika w czasie ekspozycji istotnie obniża uzyskiwaną ochronę. Może to zwiększać ryzyko wystąpienia problemów ze słuchem, a w skrajnych przypadkach prowadzić nawet do jego utraty.

Podział ochronników słuchu

Co do zasady środki ochrony słuchu dzieli się na nauszniki przeciwhałasowe oraz wkładki przeciwhałasowe. W każdej z tych kategorii znajdują się produkty różniące się budową, przeznaczeniem oraz skutecznością działania.

Nauszniki przeciwhałasowe

Nauszniki przeciwhałasowe składają się z tzw. czasz tłumiących. Te nakładane są na małżowiny uszne i przylegają do głowy użytkownika. Czasze te wypełnione są specjalnym materiałem, którego zadaniem jest tłumienie dźwięku. Dzięki temu poziom hałasu docierającego do uszu pracownika zostaje obniżony. Standardowo czasze tłumiące są połączone ze sobą sprężyną dociskową, która wykonywana jest z tworzywa sztucznego lub metalu. Produkty te dostępne są w wersji standardowej oraz w rozmiarach ograniczonych. Te ostatnie przeznaczone są dla pracowników, którzy mają szczególne rozmiary głów (małe lub duże).

Nauszniki przeciwhałasowe mocowane do hełmu

Te środki ochrony charakteryzują się tym, że są bezpośrednio mocowane do przemysłowego hełmu roboczego. Montaż wykonuje się z użyciem półsprężyn, dzięki czemu można regulować poziom przylegania czaszy do małżowiny usznej.

Hełmy przeciwhałasowe

Mają większe rozmiary od nauszników i chronią niemal całą głowę, w tym ucho zewnętrzne. Konstrukcja tego środka ochrony wpływa na redukcję przedostawania się szkodliwych hałasów drogą powietrzną do czaszki, a następnie przewodzeniem kostnym do ucha wewnętrznego. Pod tym względem hełmy są skuteczniejsze od nauszników.

Wkładki przeciwhałasowe

Te środki ochrony stosowane są bezpośrednio w przewodzie słuchowym lub w taki sposób, aby szczelnie go zakrywały. Wkładki mogą posiadać dodatkową sprężynę dociskową lub sznurek. Na rynku dostępne są modele jednorazowe oraz te przeznaczone do wielokrotnego użytku.

Wkładki przeciwhałasowe kształtowane przez użytkownika

To specjalny rodzaj wkładek, które wykonywane są ze ściśliwych materiałów. Dzięki temu użytkownik może dopasować ich budowę i rozmiar bezpośrednio do swoich potrzeb. Pozwala to na zwiększenie skuteczności ochrony słuchu. Wkładki należy ścisnąć, a następnie umieścić w przewodzie słuchowym. Tam dojdzie do ich samoczynnego rozszerzenia się, dzięki czemu dobrze zabezpieczą przewód słuchowy przed przedostawaniem się do niego hałasów.

Wkładki przeciwhałasowe formowane indywidualnie

Wkładki formowane indywidualnie wykonuje się na podstawie odlewu przewodu słuchowego użytkownika, dzięki czemu są do niego dopasowane. Ze względu na indywidualne wykonanie są droższe od wkładek standardowych.

Wkładki przeciwhałasowe formowane przez producenta

To standardowe wkładki produkowane przez producentów w różnych rozmiarach. Należy dopasować taki, który najbardziej odpowiada przewodowi słuchowemu użytkownika. Tego typu środki powstają z różnych materiałów, w tym m.in.: silikonu, waty, tworzywa sztucznego czy też gumy. Są powszechnie dostępne i relatywnie tanie.

Wkładki przeciwhałasowe ze sprężyną dociskową

Te modele wkładek posiadają w standardzie sprężynę dociskową. Jej zadaniem jest utrzymywanie ochronników w odpowiedniej pozycji w trakcie pracy. Modele te dostępne są w wariancie formowanym przez użytkownika lub przez producenta. Można dopasować je bezpośrednio do swoich potrzeb i preferencji.

Niepasywne środki ochrony słuchu

Specjalną grupę stanowią tzw. niepasywne środki ochrony słuchu. W dużym skrócie są to produkty z dodatkowymi funkcjami, w tym z możliwością regulowania poziomu tłumionego hałasu. Standardowo wyposażane są w dodatkowe elementy elektroniczne i mechaniczne. Do tego typu środków ochrony słuchu należą m.in.:

• ochronniki słuchu o regulowanym tłumieniu (w tym pasywne ochronniki słuchu o regulowanym tłumieniu);

• ochronniki słuchu z aktywną redukcją hałasu (ANR);

• ochronniki słuchu o płaskiej charakterystyce tłumienia;

• ochronniki słuchu z urządzeniami do komunikacji (przewodowej lub bezprzewodowej).

Pracodawca odpowiada za przeszkolenie pracowników w zakresie prawidłowego stosowania ochronników słuchu oraz za nadzór nad ich stosowaniem. Podstawą doboru ochronników są wyniki pomiarów hałasu na stanowiskach pracy.