Jak ograniczyć wpływ niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników występujących w procesie pracy

Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy skupiają się m.in. na metodach likwidacji lub znacznego ograniczania wpływu na pracownika: niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników, które występują w procesie pracy. Dołożenie wszelkich starań w tym zakresie jest obowiązkiem każdego pracodawcy. Poniżej przedstawiono najważniejsze zasady likwidacji i ograniczania wpływu szkodliwych czynników na zdrowie pracownika.

1. Eliminacja źródeł niebezpiecznych i szkodliwych czynników

Podstawowym zadaniem przedsiębiorcy jest eliminowanie źródeł szkodliwych i niebezpiecznych czynników, które mogą występować na stanowisku pracy. Osiąga się to poprzez dobór nieszkodliwych surowców lub zastępowanie bardziej szkodliwych surowców tymi mniej szkodliwymi. Uwagę należy zwrócić na wszelkie półfabrykaty i inne materiały, które wykorzystuje się w procesach technologicznych w zakładzie. Kolejnym wskazaniem jest taki dobór maszyn, urządzeń i procesów technologicznych, aby nie powodowały one zagrożenia czynnikami chemicznymi, fizycznymi i biologicznymi. W ramach eliminacji źródeł niebezpiecznych czynników ważne jest także prawidłowe unieszkodliwianie i utylizowanie odpadów.

2. Ograniczanie oddziaływania szkodliwych czynników przez odsunięcie człowieka z obszaru ich oddziaływania

Zadaniem pracodawcy jest taka organizacja procesów technologicznych, aby człowiek nie znajdował się bezpośrednio w obszarze oddziaływania szkodliwych czynników. Osiąga się to poprzez m.in.:

• zastępowanie człowieka przez roboty i maszyny tam, gdzie jest to możliwe;

• automatyzację i mechanizację procesów (np.: obserwowanie procesu, zdalna kontrola);

• ułożenie procesu transportu surowców, materiałów, wyrobów i odpadów w ten sposób, aby wyeliminować ewentualne zagrożenia;

• wydzielanie uciążliwych urządzeń w strefach;

• optymalne rozmieszczanie maszyn i ludzi w procesie;

• stosowanie w firmie sygnalizatorów stanów niebezpiecznych;

• uniemożliwienie człowiekowi wejścia w strefę zagrożenia przy stanach niebezpiecznych.

3. Ograniczenie oddziaływania na człowieka szkodliwych czynników poprzez osłonięcie strefy narażenia

Kolejną z metod stosowanych przez przedsiębiorców jest osłanianie stref narażenia poprzez przystosowanie obiektu do specyfiki procesu technologicznego. Przedsiębiorca pod uwagę powinien wziąć przede wszystkim:

• właściwe rozmieszczenie stanowisk roboczych w budynku;

• stosowanie środków ochrony przed przenikaniem emitowanych czynników (np. przesłony dźwiękoizolacyjne, przesłony przed promieniowaniem);

• stosowanie zbiorowych środków ochrony na stanowiskach pracy i w pomieszczeniach (np.: ekrany, izolacje, obudowy, osłony, klimatyzacja, wentylacja);

• zapewnienie szczelności procesów produkcyjnych, aby szkodliwe czynniki nie dostawały się w otoczenie człowieka.

4. Ograniczanie wpływu szkodliwych czynników poprzez środki ochrony indywidualnej

Środki ochrony indywidualnej stosuje się wtedy, gdy zagrożeń nie można wyeliminować lub wystarczająco ograniczyć środkami technicznymi i organizacyjnymi. Pracodawca dostarcza je nieodpłatnie (art. 237⁶ Kodeksu pracy). Ich dobór przeprowadza się pod konkretne zagrożenia i specyfikę procesu technologicznego. Zadaniem przedsiębiorcy są również:

• właściwe przechowywanie, pielęgnacja i konserwacja środków ochrony indywidualnej;

• stosowanie znaków nakazu stosowania wskazanych środków ochrony;

• ustalenie zasad przydziału środków ochrony indywidualnej w przedsiębiorstwie.

5. Ograniczanie zagrożenia poprzez dobór pracowników oraz właściwą organizację pracy

Ostatnia kluczowa zasada wskazuje na to, aby odpowiednio organizować pracę w zakładzie oraz dobierać pracowników pod konkretne zadanie. Bardzo ważna jest także edukacja pracowników w zakresie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz występujących zagrożeń. Przedsiębiorca powinien:

• zatrudniać osoby bez przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na danym stanowisku;

• zatrudniać pracowników o odpowiednich kwalifikacjach;

• odpowiednio zorganizować działania w procesie pracy;

• uwzględniać wymagania psychofizyczne, jeżeli wynikają z charakteru pracy (np. badania psychotechniczne kierowców i operatorów);

• zapewniać szkolenia BHP;

• ostrzegać pracowników przed zagrożeniami;

• zakazywać wykonywania konkretnych czynności ze względów bezpieczeństwa.

Dobór środków ograniczających ryzyko wynika z oceny ryzyka zawodowego (art. 226 Kodeksu pracy). Środki ochrony zbiorowej mają pierwszeństwo przed środkami ochrony indywidualnej.