Jakie powinno być oświetlenie w miejscu pracy?

Odpowiednie oświetlenie w miejscu pracy ma ogromne znaczenie. Natężenie i rodzaj światła decyduje o jakości pracy oraz samopoczuciu osób wykonujących zadania przy biurku lub w pomieszczeniu fabrycznym. Stan oświetlenia to nie tylko dobra wola pracodawcy, ale kwestia regulowana prawnie. Jakie wymagania musi spełniać?

Przepisy dotyczące oświetlenia w miejscu pracy

Normy dotyczące oświetlenia w miejscu pracy biorą pod uwagę zarówno komfort, jak i bezpieczeństwo pracowników. O jego właściwe rozmieszczenie należy zadbać już w momencie planowania powierzchni biurowych, magazynowych czy przemysłowych.

Zgodnie z artykułem 207 § 2 Kodeksu pracy: „Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki”.

Szczegółowe wymagania określa norma PN-EN 12464-1:2022-01 (zastąpiła wydanie z 2012 r.), do której odsyła § 26 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP. Jej postanowienia określają wymagania dotyczące oświetlenia na poszczególnych stanowiskach pracy w zamkniętym pomieszczeniu oraz innych miejscach w zakładzie pracy. Poziom natężenia światła jest uzależniony od rodzaju wnętrza i czynności, jakie wykonuje się na danym stanowisku.

Dlaczego ważne jest, aby zadbać o właściwe oświetlenie stanowiska pracy?

O wpływie doboru oświetlenia na wzrok nie trzeba nikogo przekonywać. Ważne jest jednak, aby zostało ono dostosowane do charakteru wykonywanych czynności. Pracodawca powinien zagwarantować równomierne oświetlenie całej przestrzeni roboczej oraz brak elementów przeszkadzających w dopływie światła.

Negatywne skutki, jakie może powodować nieprawidłowe oświetlenie, to przede wszystkim:

• dyskomfort wzrokowy i zmęczenie oczu;
• obniżona koncentracja i wydajność;
• bóle głowy;
• większe ryzyko pomyłek i wypadków, w szczególności w halach produkcyjnych.

Problemy powoduje zarówno zbyt ciemne, jak i zbyt jasne i oślepiające światło. Przy regulowaniu natężenia należy uwzględnić światło słoneczne oraz sztuczne. Dopasowanie do warunków i wymagań konkretnego stanowiska nie jest więc proste. Przy doborze opraw należy też uwzględnić warunki środowiskowe (np. stopień ochrony IP w pomieszczeniach wilgotnych lub zapylonych).

Wyróżnia się oświetlenie ogólne oraz miejscowe. Oświetlenie ogólne może być niewystarczające przy pracach precyzyjnych; wtedy uzupełnia się je oświetleniem miejscowym. Z kolei oświetlenie kierunkowe w pewnych przypadkach ułatwia wykonywanie zadań. Ważne jest tutaj zachowanie równowagi między światłem rozproszonym i kierunkowym.

Oprócz natężenia istotne są temperatura barwowa światła oraz wskaźnik oddawania barw (Ra), dla których norma podaje wartości minimalne zależne od rodzaju pracy.

Inne ważne parametry związane z oświetleniem to np.: migotanie, równomierność natężenia czy rozkład luminancji związany ze współczynnikiem odbicia światła od otaczających powierzchni.

Oświetlenie na określonych stanowiskach pracy

W zależności od miejsca pracy, a także jej charakteru, stosuje się różnego rodzaju oświetlenie. Dla magazynów oraz hal dobrym rozwiązaniem ogólnym są oprawy szerokostrumieniowe. Jednak przy poszczególnych stanowiskach trzeba umieścić dodatkowe lampy dające oświetlenie boczne. Ma to znaczenie zwłaszcza przy precyzyjnych czynnościach manualnych czy kontroli elementów fabrycznych.

Dla prac biurowych, w tym pisania, czytania i przetwarzania danych, norma PN-EN 12464-1 wymaga średniego natężenia oświetlenia co najmniej 500 lx. Wskazane jest też dodatkowe doświetlenie stanowiska lampką oraz bliskość okna dającego światło dzienne. Pracownik powinien móc swobodnie wykonywać powierzone mu zadania takie jak czytanie z monitora, pisanie ręczne i na klawiaturze, przetwarzanie danych lub projektowanie komputerowe.

Wymagane przez normę średnie natężenie oświetlenia dla innych prac to przykładowo: spawanie – 300 lx, sale posiedzeń i konferencyjne – 500 lx, wyrób narzędzi, wzorników i szablonów, a także mechanika precyzyjna i mikromechanika – 1000 lx.

Oświetlenie a przepisy BHP

Przystosowanie stanowiska pracy pod względem oświetlenia to w dużej mierze wybór odpowiedniego źródła światła sztucznego. Szczególnie dobrze sprawdzają się tutaj lampy LED pozwalające na dostosowanie natężenia, barwy i jakości światła do norm.

Obowiązek zapewnienia przez pracodawcę właściwego oświetlenia wynika z przepisów BHP. Laboratorium Badań i Pomiarów Środowiska Pracy Inżynieria BHP wykonuje pomiary natężenia i równomierności oświetlenia elektrycznego w zakresie akredytacji PCA (AB 1934).