Podział czynników w BHP – niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe

W wielu sektorach pracownicy narażeni są na różnego rodzaju zagrożenia. Zgodnie z przepisami BHP czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe dzieli się na kilka kategorii. Zadaniem pracodawcy jest zminimalizowanie ich negatywnego wpływu na pracowników poprzez zastosowanie środków ochrony i przestrzeganie przepisów. Poniżej przedstawiamy podstawowy podział tych czynników.

Czynniki niebezpieczne powodujące urazy

Pierwszą z kategorii są czynniki, które mogą powodować uraz pracownika podczas pracy. Wypadek w pracy może być konsekwencją nieprawidłowego użytkowania maszyny, jej awarii, pożaru czy też innych zjawisk. Podstawowy podział czynników niebezpiecznych tego typu zgodnie z przepisami BHP obejmuje:

• elementy ruchome i luźne;

• elementy ostre i wystające;

• gorące lub zimne powierzchnie i media;

• porażenie prądem elektrycznym;

• przemieszczanie się ludzi;

• pożar lub wybuch.

Czynniki niebezpieczne działają zwykle w sposób nagły i mogą prowadzić do wypadku przy pracy.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe

Zdecydowanie bardziej rozbudowany jest podział na czynniki szkodliwe i uciążliwe, które oddziałują na pracownika na stanowisku roboczym. Charakterystyczne jest to, że mogą one oddziaływać długotrwale, powodując trwałe lub przejściowe osłabienie sprawności psychicznej i fizycznej pracownika. Ich skutkiem mogą też być poważne choroby zawodowe charakterystyczne dla danej grupy zawodowej.

Czynniki fizyczne

Do podstawowych czynników fizycznych zagrażających pracownikowi na stanowisku pracy należą:

• drgania mechaniczne (o działaniu ogólnym i działające przez kończyny górne);

• hałas ustalony i nieustalony, hałas ultradźwiękowy, hałas infradźwiękowy;

• pyły przemysłowe;

• promieniowanie laserowe;

• promieniowanie jonizujące;

• promieniowanie optyczne (ultrafioletowe, podczerwone i widzialne);

• mikroklimat;

• pole elektrostatyczne;

• pole elektromagnetyczne o niskiej lub wysokiej częstotliwości.

Czynniki chemiczne

Na stanowisku roboczym na pracownika mogą oddziaływać również czynniki chemiczne w postaci substancji i mieszanin. Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008 (CLP) zagrożenia stwarzane przez substancje i mieszaniny dzieli się na zagrożenia fizyczne, dla zdrowia i dla środowiska.

Zagrożenia fizyczne to:

• wybuchowe;
• łatwopalne;
• utleniające;
• gazy pod ciśnieniem;
• powodujące korozję metali.

Zagrożenia dla zdrowia to:

• toksyczność ostra;
• działanie żrące lub drażniące na skórę i oczy;
• działanie uczulające;
• działanie mutagenne, rakotwórcze i szkodliwe na rozrodczość;
• działanie toksyczne na narządy docelowe.

Zagrożenia dla środowiska obejmują zagrożenie dla środowiska wodnego oraz zagrożenie dla warstwy ozonowej.

Czynniki biologiczne

Trzecią z podkategorii są czynniki biologiczne, które przy długotrwałym oddziaływaniu na człowieka wywołują negatywne konsekwencje. Wśród nich wymieniane są:

• makroorganizmy roślinne i zwierzęce;
• mikroorganizmy (np. bakterie, grzyby, wirusy, riketsje, pierwotniaki) oraz wytwarzane przez nie alergeny i toksyny.

Czynniki psychofizyczne

Czwartą z podkategorii są czynniki psychofizyczne. Wśród nich wymieniane są występujące na stanowisku pracy:

• obciążenia psychonerwowe;
• obciążenia fizyczne (statyczne i dynamiczne).

Czynniki społeczne

W literaturze przedmiotu wyróżnia się także czynniki społeczne. W pracy występują określone zależności, powiązania i kontakty pomiędzy współpracownikami równego szczebla czy też pomiędzy przełożonymi i podwładnymi. Mogą one stanowić obciążenie psychiczne i skutkować problemami zdrowotnymi.

Ocena ryzyka zawodowego

Identyfikacja czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych jest pierwszym etapem oceny ryzyka zawodowego, do której pracodawca jest obowiązany na podstawie art. 226 Kodeksu pracy. Na jej podstawie dobiera się środki profilaktyczne ograniczające ryzyko. Inżynieria BHP opracowuje oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy.