Zagrożenia i ochrona – praca z promieniowaniem laserowym

Na co dzień w wielu sektorach gospodarki wykorzystuje się urządzenia laserowe. Ich użytkowanie powinno być zgodne z przepisami BHP. Jest to związane z tym, że lasery powodują określone zagrożenia. Poniżej omawiamy zagrożenia występujące przy pracy z laserem oraz sposoby ochrony.

Czym jest promieniowanie laserowe?

Na początku odpowiedzmy sobie na pytanie, czym jest promieniowanie laserowe i kiedy ono powstaje. Termin LASER (ang. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) oznacza wzmocnienie światła przez wymuszoną emisję promieniowania. Obecnie w przemyśle wykorzystuje się różne rodzaje laserów, w tym m.in.: gazowe, cieczowe, molekularne, półprzewodnikowe oraz na ciele stałym. Mogą być przystosowane do pracy ciągłej lub impulsowej w różnych wariantach.

Urządzenia laserowe cenione są za ich skuteczność i precyzję pracy. Stosuje się je m.in. przy obróbce materiałów (cięcie, spawanie) czy też w procesie odczytu i przechowywania danych (czytniki laserowe). Potencjał zastosowania urządzeń laserowych szybko doceniono także w medycynie, dzięki czemu obecnie z powodzeniem wykorzystywane są w lecznictwie. W każdym z tych sektorów należy zachować szczególne środki ostrożności przy pracy z laserem, ponieważ może on powodować zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka.

Od czego zależy oddziaływanie promienia laserowego na organizm człowieka?

Wpływ na skalę oddziaływania promienia laserowego na organizm człowieka ma kilka podstawowych aspektów. Pod uwagę brane są przede wszystkim:

• czas i rodzaj ekspozycji organizmu na promieniowanie laserowe;

• długość fal promieniowania (między 180 nm a 1 mm);

• wielkość napromieniowania;

• rodzaj eksponowanej tkanki w organizmie człowieka;

• scałkowana luminancja energetyczna;

• klasa i rodzaj lasera;

• prawidłowe użytkowanie urządzenia laserowego.

Jakie zagrożenia występują przy pracy z laserem?

Jednym z podstawowych zagrożeń związanych z pracą z laserem jest narażenie organizmu na promieniowanie powyżej maksymalnej dopuszczalnej ekspozycji (MDE), co może prowadzić do uszkodzeń oczu i skóry. Do innych przykładowych zagrożeń należą:

• zagrożenia pożarowe i wybuchowe;

• zagrożenie elektryczne (przy stosowaniu wysokich napięć powyżej 1 kV);

• zanieczyszczenia atmosfery powodowane przez odparowany materiał oraz produkty uboczne powstające przy cięciu, spawaniu lub drążeniu laserowym (zagrożenie dla zdrowia człowieka oraz sprawności maszyn);

• chłodziwa kriogeniczne;

• promieniowanie towarzyszące nadfioletowe (wiąże się z rurami wyładowczymi laserów i lampami błyskowymi);

• promieniowanie wysokiej częstotliwości lub rentgenowskie (w lecznictwie i diagnostyce);

• promieniowanie widzialne i podczerwone.

Kluczowe zasady ochrony przed promieniowaniem laserowym

Pracodawca powinien znać metody ochrony przed promieniowaniem laserowym, a także wdrożyć je w swoim zakładzie. W ramach ochrony przed zagrożeniami generowanymi przez lasery, stosuje się m.in.:

• środki techniczne: obudowy i osłony wiązki, blokady, wydzielenie i oznakowanie obszaru zagrożenia;

• okulary i gogle ochronne z filtrami dobranymi do długości fali i parametrów lasera (PN-EN 207);

• laserowe ochronne osłony oczu (niezbędne przy laserach klasy 3B i 4);

• odzież ochronna (przy laserach klasy 4 powinna być odporna na nagrzewanie i działanie płomieni);

• prowadzenie nadzoru medycznego dla pracowników stosujących lasery klasy 3 i 4;

• prowadzenie szkoleń związanych z bezpieczną obsługą laserów oraz z zachowaniem w ich obecności.

Przy zatrudnianiu młodocianych należy uwzględnić ograniczenia wynikające z wykazu prac wzbronionych młodocianym (rozporządzenie Rady Ministrów z 24 sierpnia 2016 r.).

W zakresie oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach z urządzeniami laserowymi zapraszamy do kontaktu.