Pomiary czynników szkodliwych – jak często je wykonywać

Środowisko pracy4 min czytania

Częstotliwość pomiarów czynników szkodliwych zależy od wyniku poprzedniego pomiaru i rodzaju czynnika. Wyjaśniamy terminy dla hałasu, pyłów i substancji chemicznych, zasady odstąpienia od pomiarów i obowiązki pracodawcy.

Pracodawca, na którego stanowiskach występują czynniki szkodliwe dla zdrowia, ma obowiązek regularnie wykonywać ich badania i pomiary. Częstotliwość nie jest jednak taka sama dla wszystkich – zależy od wyniku poprzedniego pomiaru i rodzaju czynnika. Wyjaśniamy, jak ustalić termin kolejnych pomiarów i kiedy można od nich odstąpić.

Podstawa prawna

Obowiązek wynika z art. 227 Kodeksu pracy. Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949), a dla hałasu i drgań mechanicznych – również przepisy dotyczące tych czynników fizycznych.

Pierwsze pomiary

Pierwsze badania i pomiary wykonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności. Ponowne pomiary są wymagane także po każdej zmianie wyposażenia, procesu technologicznego lub warunków pracy, która może wpłynąć na poziom narażenia pracowników.

Od czego zależy częstotliwość pomiarów

Częstotliwość ustala się na podstawie wyniku ostatniego pomiaru, porównanego z wartością normatywną:

  • NDS – najwyższe dopuszczalne stężenie, dotyczy czynników chemicznych i pyłowych,
  • NDN – najwyższe dopuszczalne natężenie, dotyczy czynników fizycznych, np. hałasu i drgań mechanicznych.
Wynik ostatniego pomiaruCzęstotliwość kolejnych pomiarów
powyżej 0,5 NDS lub 0,5 NDNco najmniej raz w roku
powyżej 0,1 do 0,5 NDS lub powyżej 0,2 do 0,5 NDNco najmniej raz na 2 lata
nie większy niż 0,1 NDS lub 0,2 NDN w dwóch ostatnich pomiarach wykonanych w odstępie co najmniej 2 latpracodawca może odstąpić od pomiarów, jeżeli warunki pracy się nie zmieniły

Czynniki rakotwórcze i mutagenne

Dla czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym obowiązują krótsze terminy:

Wynik ostatniego pomiaruCzęstotliwość
powyżej 0,5 NDSco najmniej raz na 3 miesiące
powyżej 0,1 do 0,5 NDSco najmniej raz na 6 miesięcy
nie większy niż 0,1 NDS w dwóch ostatnich pomiarach wykonanych w odstępie co najmniej 6 miesięcypracodawca może odstąpić od pomiarów

Szczególne zasady dotyczą także pyłu azbestu oraz substancji, dla których ustalono wartość pułapową (NDSP) – dla nich wymagane są częstsze lub ciągłe pomiary.

Kiedy wykonać pomiary poza harmonogramem

  • zakup nowej maszyny lub urządzenia emitującego hałas, drgania lub pył,
  • zmiana technologii, materiałów lub substancji chemicznych,
  • zmiana organizacji pracy, np. wydłużenie czasu narażenia lub przeniesienie stanowisk,
  • modernizacja wentylacji lub obudowanie źródła hałasu – aby potwierdzić skuteczność działań,
  • zgłoszenia pracowników lub zalecenia organów kontroli.

Kto może wykonywać pomiary

Badania i pomiary wykonują laboratoria posiadające akredytację w zakresie danego czynnika, udzieloną przez Polskie Centrum Akredytacji zgodnie z normą PN-EN ISO/IEC 17025. Tylko w przypadku braku laboratorium akredytowanego dla danego czynnika przepisy dopuszczają inne podmioty spełniające określone wymagania.

Dokumentacja i informowanie pracowników

Pracodawca prowadzi rejestr i karty badań i pomiarów czynników szkodliwych, przechowuje je oraz udostępnia wyniki pracownikom. Wyniki należy uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego. Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami sposób identyfikacji czynników oraz przeprowadzania badań i pomiarów.

Jak przygotować się do pomiarów

  1. Przygotuj wykaz stanowisk z opisem wykonywanych czynności i czasu ich trwania.
  2. Wskaż system pracy zmianowej i typowy przebieg zmiany roboczej.
  3. Zbierz karty charakterystyki stosowanych substancji chemicznych.
  4. Udostępnij poprzednie sprawozdania z badań – są podstawą ustalenia terminów.
  5. Zaplanuj pomiar w dniu typowej pracy, przy normalnym obciążeniu maszyn.

Rodzaje czynników występujących w środowisku pracy opisujemy w artykule Podział czynników w BHP – niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe.

Laboratorium Inżynierii BHP

Laboratorium Badań i Pomiarów Środowiska Pracy Inżynieria BHP posiada akredytację Polskiego Centrum Akredytacji nr AB 1934. Wykonujemy badania i pomiary hałasu, drgań mechanicznych i oświetlenia elektrycznego oraz pobieramy próbki powietrza do oceny narażenia na czynniki pyłowe i chemiczne. W sprawozdaniu wskazujemy wyniki w odniesieniu do wartości normatywnych, co pozwala ustalić termin kolejnych pomiarów.

Do przygotowania oferty wystarczą informacje o rodzaju i liczbie stanowisk, systemie pracy zmianowej, występujących czynnikach i poprzednie sprawozdania. Szczegóły na stronie Laboratorium.

Najczęściej zadawane pytania

  1. Jak często trzeba robić pomiary hałasu?

    Przy wyniku powyżej 0,5 NDN – co najmniej raz w roku, przy wyniku powyżej 0,2 do 0,5 NDN – co najmniej raz na 2 lata. Przy wynikach nie większych niż 0,2 NDN w dwóch kolejnych pomiarach pracodawca może odstąpić od pomiarów, jeżeli warunki pracy się nie zmieniły.

  2. Jak często trzeba badać zapylenie?

    Przy wyniku powyżej 0,5 NDS – co najmniej raz w roku, a powyżej 0,1 do 0,5 NDS – co najmniej raz na 2 lata. Dla pyłów o działaniu rakotwórczym terminy są krótsze.

  3. Czy można zrezygnować z pomiarów?

    Tak, jeżeli wyniki dwóch ostatnich pomiarów, wykonanych w wymaganym odstępie, nie przekroczyły 0,1 NDS lub 0,2 NDN, a warunki pracy się nie zmieniły.

  4. Czy pomiary może wykonać dowolna firma?

    Nie. Pomiary czynników szkodliwych wykonują laboratoria akredytowane w zakresie danego czynnika.

  5. Czy oświetlenie podlega tym samym terminom?

    Nie. Oświetlenie jest czynnikiem uciążliwym, a nie szkodliwym dla zdrowia. Zasady pomiarów oświetlenia omawiamy w osobnym artykule.

Podsumowanie

Częstotliwość pomiarów czynników szkodliwych zależy od wyniku ostatniego pomiaru: im bliżej wartości dopuszczalnej, tym częściej należy je powtarzać. Dla czynników rakotwórczych terminy są krótsze, a po zmianach w procesie pracy pomiary wykonuje się niezależnie od harmonogramu.

Zapytaj o pomiary czynników szkodliwych →

Potrzebujesz wsparcia w tym zakresie?

Opisz krótko sytuację w zakładzie. Przygotujemy propozycję zakresu usługi i wycenę.

← Wszystkie artykuły

Kontakt

Powiedz, co Cię uwiera. Resztę ustalimy.

Krótka rozmowa wystarczy, żeby ocenić sytuację w Twojej firmie i przygotować konkretną wycenę. Bez zobowiązań.

3200+Firm obsłużonych od 2016 roku
50+Pracowników w zespole
AB 1934Numer akredytacji PCA laboratorium

Administratorem danych jest Centrum Dofinansowań i Zarządzania Bezpieczeństwem Inżynieria BHP Sp. z o.o. Dane przetwarzamy w celu odpowiedzi na zapytanie. Szczegóły, w tym przysługujące prawa: polityka prywatności.

Usługi BHP i PPOŻ dla pracodawców od 2016 roku: realizacja zadań służby BHP, szkolenia, audyty i dokumentacja. Laboratorium Badań i Pomiarów Środowiska Pracy Inżynieria BHP, akredytacja PCA nr AB 1934.