Pomiary czynników szkodliwych – jak często je wykonywać
Częstotliwość pomiarów czynników szkodliwych zależy od wyniku poprzedniego pomiaru i rodzaju czynnika. Wyjaśniamy terminy dla hałasu, pyłów i substancji chemicznych, zasady odstąpienia od pomiarów i obowiązki pracodawcy.
Pracodawca, na którego stanowiskach występują czynniki szkodliwe dla zdrowia, ma obowiązek regularnie wykonywać ich badania i pomiary. Częstotliwość nie jest jednak taka sama dla wszystkich – zależy od wyniku poprzedniego pomiaru i rodzaju czynnika. Wyjaśniamy, jak ustalić termin kolejnych pomiarów i kiedy można od nich odstąpić.
Podstawa prawna
Obowiązek wynika z art. 227 Kodeksu pracy. Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (t.j. Dz.U. 2025 poz. 949), a dla hałasu i drgań mechanicznych – również przepisy dotyczące tych czynników fizycznych.
Pierwsze pomiary
Pierwsze badania i pomiary wykonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności. Ponowne pomiary są wymagane także po każdej zmianie wyposażenia, procesu technologicznego lub warunków pracy, która może wpłynąć na poziom narażenia pracowników.
Od czego zależy częstotliwość pomiarów
Częstotliwość ustala się na podstawie wyniku ostatniego pomiaru, porównanego z wartością normatywną:
- NDS – najwyższe dopuszczalne stężenie, dotyczy czynników chemicznych i pyłowych,
- NDN – najwyższe dopuszczalne natężenie, dotyczy czynników fizycznych, np. hałasu i drgań mechanicznych.
| Wynik ostatniego pomiaru | Częstotliwość kolejnych pomiarów |
|---|---|
| powyżej 0,5 NDS lub 0,5 NDN | co najmniej raz w roku |
| powyżej 0,1 do 0,5 NDS lub powyżej 0,2 do 0,5 NDN | co najmniej raz na 2 lata |
| nie większy niż 0,1 NDS lub 0,2 NDN w dwóch ostatnich pomiarach wykonanych w odstępie co najmniej 2 lat | pracodawca może odstąpić od pomiarów, jeżeli warunki pracy się nie zmieniły |
Czynniki rakotwórcze i mutagenne
Dla czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym obowiązują krótsze terminy:
| Wynik ostatniego pomiaru | Częstotliwość |
|---|---|
| powyżej 0,5 NDS | co najmniej raz na 3 miesiące |
| powyżej 0,1 do 0,5 NDS | co najmniej raz na 6 miesięcy |
| nie większy niż 0,1 NDS w dwóch ostatnich pomiarach wykonanych w odstępie co najmniej 6 miesięcy | pracodawca może odstąpić od pomiarów |
Szczególne zasady dotyczą także pyłu azbestu oraz substancji, dla których ustalono wartość pułapową (NDSP) – dla nich wymagane są częstsze lub ciągłe pomiary.
Kiedy wykonać pomiary poza harmonogramem
- zakup nowej maszyny lub urządzenia emitującego hałas, drgania lub pył,
- zmiana technologii, materiałów lub substancji chemicznych,
- zmiana organizacji pracy, np. wydłużenie czasu narażenia lub przeniesienie stanowisk,
- modernizacja wentylacji lub obudowanie źródła hałasu – aby potwierdzić skuteczność działań,
- zgłoszenia pracowników lub zalecenia organów kontroli.
Kto może wykonywać pomiary
Badania i pomiary wykonują laboratoria posiadające akredytację w zakresie danego czynnika, udzieloną przez Polskie Centrum Akredytacji zgodnie z normą PN-EN ISO/IEC 17025. Tylko w przypadku braku laboratorium akredytowanego dla danego czynnika przepisy dopuszczają inne podmioty spełniające określone wymagania.
Dokumentacja i informowanie pracowników
Pracodawca prowadzi rejestr i karty badań i pomiarów czynników szkodliwych, przechowuje je oraz udostępnia wyniki pracownikom. Wyniki należy uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego. Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami sposób identyfikacji czynników oraz przeprowadzania badań i pomiarów.
Jak przygotować się do pomiarów
- Przygotuj wykaz stanowisk z opisem wykonywanych czynności i czasu ich trwania.
- Wskaż system pracy zmianowej i typowy przebieg zmiany roboczej.
- Zbierz karty charakterystyki stosowanych substancji chemicznych.
- Udostępnij poprzednie sprawozdania z badań – są podstawą ustalenia terminów.
- Zaplanuj pomiar w dniu typowej pracy, przy normalnym obciążeniu maszyn.
Rodzaje czynników występujących w środowisku pracy opisujemy w artykule Podział czynników w BHP – niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe.
Laboratorium Inżynierii BHP
Laboratorium Badań i Pomiarów Środowiska Pracy Inżynieria BHP posiada akredytację Polskiego Centrum Akredytacji nr AB 1934. Wykonujemy badania i pomiary hałasu, drgań mechanicznych i oświetlenia elektrycznego oraz pobieramy próbki powietrza do oceny narażenia na czynniki pyłowe i chemiczne. W sprawozdaniu wskazujemy wyniki w odniesieniu do wartości normatywnych, co pozwala ustalić termin kolejnych pomiarów.
Do przygotowania oferty wystarczą informacje o rodzaju i liczbie stanowisk, systemie pracy zmianowej, występujących czynnikach i poprzednie sprawozdania. Szczegóły na stronie Laboratorium.
Najczęściej zadawane pytania
Jak często trzeba robić pomiary hałasu?
Przy wyniku powyżej 0,5 NDN – co najmniej raz w roku, przy wyniku powyżej 0,2 do 0,5 NDN – co najmniej raz na 2 lata. Przy wynikach nie większych niż 0,2 NDN w dwóch kolejnych pomiarach pracodawca może odstąpić od pomiarów, jeżeli warunki pracy się nie zmieniły.
Jak często trzeba badać zapylenie?
Przy wyniku powyżej 0,5 NDS – co najmniej raz w roku, a powyżej 0,1 do 0,5 NDS – co najmniej raz na 2 lata. Dla pyłów o działaniu rakotwórczym terminy są krótsze.
Czy można zrezygnować z pomiarów?
Tak, jeżeli wyniki dwóch ostatnich pomiarów, wykonanych w wymaganym odstępie, nie przekroczyły 0,1 NDS lub 0,2 NDN, a warunki pracy się nie zmieniły.
Czy pomiary może wykonać dowolna firma?
Nie. Pomiary czynników szkodliwych wykonują laboratoria akredytowane w zakresie danego czynnika.
Czy oświetlenie podlega tym samym terminom?
Nie. Oświetlenie jest czynnikiem uciążliwym, a nie szkodliwym dla zdrowia. Zasady pomiarów oświetlenia omawiamy w osobnym artykule.
Podsumowanie
Częstotliwość pomiarów czynników szkodliwych zależy od wyniku ostatniego pomiaru: im bliżej wartości dopuszczalnej, tym częściej należy je powtarzać. Dla czynników rakotwórczych terminy są krótsze, a po zmianach w procesie pracy pomiary wykonuje się niezależnie od harmonogramu.
Potrzebujesz wsparcia w tym zakresie?
Opisz krótko sytuację w zakładzie. Przygotujemy propozycję zakresu usługi i wycenę.