Pomiary oświetlenia – jak często i jak przygotować zakład

Jesień i zima to okres, w którym na stanowiskach pracy dominuje oświetlenie elektryczne. Wtedy najłatwiej zauważyć jego niedobory – zmęczenie wzroku, bóle głowy czy zgłoszenia pracowników. Wyjaśniamy, kiedy wykonać pomiary oświetlenia, co wynika z przepisów i jak przygotować zakład do pomiaru.

Czy przepisy określają częstotliwość pomiarów oświetlenia

Zgodnie z obowiązującymi przepisami pracodawca jest zobowiązany do wykonania pomiarów oświetlenia elektrycznego na stanowiskach pracy. Jeżeli wyniki potwierdzą spełnienie wymagań norm, nie ma obowiązku ponownego wykonywania pomiarów – z wyjątkiem sytuacji opisanych w dalszej części artykułu.

Zgodnie z § 26 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oświetlenie pomieszczeń i stanowisk pracy powinno odpowiadać wymaganiom Polskich Norm, a pracodawca ma obowiązek to potwierdzić. Podstawową normą jest PN-EN 12464-1 „Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach”.

Oświetlenie jest traktowane jako czynnik uciążliwy, a nie szkodliwy dla zdrowia. Dlatego nie obejmują go terminy badań określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (np. „raz w roku” czy „raz na 2 lata”).

Kiedy wykonać pomiary oświetlenia

Pomiary wykonuje się przy tworzeniu stanowisk pracy oraz po modernizacji oświetlenia. W praktyce warto je przeprowadzić także w następujących sytuacjach:

• uruchomienie nowego stanowiska, hali, biura lub magazynu,
• wymiana opraw lub źródeł światła, np. na oświetlenie LED,
• zmiana układu pomieszczenia – przestawienie regałów, linii produkcyjnej lub biurek,
• zmiana rodzaju pracy na stanowisku, wymagająca innego poziomu natężenia oświetlenia,
• zgłoszenia pracowników dotyczące zmęczenia wzroku lub dyskomfortu,
• przygotowanie do kontroli PIP lub do wniosku o dofinansowanie z ZUS w obszarze oświetlenia.

Co obejmuje pomiar oświetlenia

Pomiar oświetlenia elektrycznego obejmuje przede wszystkim:

• natężenie oświetlenia w polu zadania i jego bezpośrednim otoczeniu (wyrażone w luksach),
• równomierność oświetlenia, czyli stosunek natężenia minimalnego do średniego,
• porównanie wyników z wartościami wymaganymi dla danego rodzaju pracy według PN-EN 12464-1.

Wymagany poziom natężenia zależy od rodzaju wykonywanych czynności. Na przykład dla pisania, czytania i przetwarzania danych w biurze norma wskazuje 500 lx, natomiast dla prac precyzyjnych wymagania są wyższe. Ciągi komunikacyjne i strefy składowania wymagają niższych wartości.

Pomiary oświetlenia awaryjnego na drogach ewakuacyjnych to odrębne zagadnienie, oceniane według innych wymagań.

Dlaczego jesień to dobry moment na pomiary

Pomiar oświetlenia elektrycznego wykonuje się w warunkach, w których nie wpływa na niego światło dzienne. Sezon jesienno-zimowy jest dobrym momentem na wykonanie pomiarów oświetlenia ze względu na łatwiejszą organizację pracy zakładu. Ponadto właśnie w tym okresie niedobory oświetlenia mają największy wpływ na komfort i bezpieczeństwo pracy.

Jak przygotować zakład do pomiaru oświetlenia

1. Lista stanowisk i pomieszczeń – z opisem wykonywanych czynności, aby dobrać właściwe wymagania normy.
2. Plan pomieszczeń – z rozmieszczeniem stanowisk, regałów i maszyn.
3. Sprawne oświetlenie – wymienione uszkodzone źródła i oczyszczone oprawy, aby pomiar odzwierciedlał rzeczywiste warunki pracy.
4. Typowe ustawienie stanowisk – meble, maszyny i regały w położeniu, w jakim są użytkowane na co dzień.
5. Dostęp do pomieszczeń – w porze, gdy możliwe jest wykonanie pomiaru bez udziału światła dziennego.
6. Poprzednie sprawozdania – umożliwiają porównanie wyników i ocenę zmian.

Co zrobić z wynikami pomiarów

Jeżeli wyniki nie spełniają wymagań normy, pracodawca powinien wprowadzić działania korygujące, np. dołożyć lub wymienić oprawy, zastosować oświetlenie miejscowe albo zmienić rozmieszczenie stanowisk. Wyniki pomiarów należy uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego. Ogólne wymagania dotyczące oświetlenia stanowisk opisujemy w artykule Jakie powinno być oświetlenie w miejscu pracy.

Modernizacja oświetlenia jest jednym z obszarów, które mogą być objęte dofinansowaniem z ZUS – wyniki pomiarów pomagają wtedy uzasadnić potrzebę inwestycji. Szczegóły opisujemy na stronie Dofinansowanie ZUS.

Pomiary oświetlenia w Laboratorium Inżynierii BHP

Laboratorium Badań i Pomiarów Środowiska Pracy Inżynieria BHP posiada akredytację Polskiego Centrum Akredytacji nr AB 1934. Zakres akredytacji obejmuje m.in. pomiary natężenia i równomierności oświetlenia elektrycznego, a także hałasu, drgań mechanicznych i czynników pyłowych. Pomiary wykonujemy w zakładach produkcyjnych, magazynach i biurach, a wyniki przekazujemy w sprawozdaniu z odniesieniem do wymagań normy.

Do przygotowania oferty wystarczy informacja o rodzaju i liczbie pomieszczeń oraz stanowisk. Szczegóły zakresu znajdują się na stronie Laboratorium.

Najczęściej zadawane pytania

1. Jak często trzeba robić pomiary oświetlenia?

   Przepisy nie określają stałej częstotliwości. Pomiary wykonuje się przy tworzeniu stanowisk, po modernizacji oświetlenia oraz po zmianach, które mogą wpłynąć na warunki oświetleniowe.

2. Czy pomiar oświetlenia musi wykonać laboratorium akredytowane?

   Oświetlenie nie jest czynnikiem szkodliwym, dlatego przepisy nie wymagają akredytacji. Wynik z laboratorium akredytowanego daje jednak potwierdzenie rzetelności metody i sprzętu pomiarowego.

3. Ile luksów powinno być w biurze?

   Dla pisania, czytania i przetwarzania danych norma PN-EN 12464-1 wskazuje 500 lx. Inne pomieszczenia biurowe mogą mieć inne wymagania.

4. Czy pomiar można wykonać w dzień?

   Pomiar oświetlenia elektrycznego wykonuje się w warunkach bez udziału światła dziennego, dlatego zwykle organizuje się go po zmroku lub w pomieszczeniach bez okien.

5. Czy wymiana oświetlenia na LED wymaga nowego pomiaru?

   Tak, po modernizacji oświetlenia należy potwierdzić, że nowe oprawy zapewniają wymagane natężenie i równomierność.

Podsumowanie

Przepisy nie narzucają częstotliwości pomiarów oświetlenia, ale wymagają, aby oświetlenie spełniało wymagania norm. Pomiary należy wykonać przy tworzeniu stanowisk i po każdej istotnej zmianie, a okres jesienno-zimowy jest dobrym momentem na ich przeprowadzenie.

Zapytaj o pomiary oświetlenia w Twoim zakładzie →